Amerikalı sanatçı Janet Echelman tarafından yaratılan, Frankfurt’un tam merkezindeki ünlü Konstablerwache pazar meydanında bir ağ kuruldu. Böyle bir ağın kurulması ve bunun “sanat eseri” olarak sunulması tartışmalara neden oldu.
Sanatsal neden, tartışmanın hafif kısmı.
Ağır basan tarafı, bu “sanat eseri”ne ödenen para.
Amacı şehir merkezini canlandırmak olan ve renkli iplerden oluşan bir ağ bu. Gezmek ve alışveriş yapmak amacıyla Zeil Caddesi’nde dolaşanların, Konstablerwache Meydanı’na vardıklarında üzerlerinde uçuyormuş hissi veren kırmızı-mavi renkli iplerden oluşan bu “nesneyi” gördüklerinde akıllarına ilk gelen soru şu olmalı: Bu nedir, ne amaçla yapıldı ve ne işe yarıyor?..
Devamında da “Acaba bu kaça mal oldu?” sorusu soruluyordur. Son tartışmalar ışığında baktığımızda, herkesin olmasa bile çoğunluğun düşüncesinin bu doğrultuda olduğunu düşünebiliriz.
Üç yıllığına kiralanan bu enstalasyon Frankfurt şehrine 2,3 milyon avroya mal olmuş. Genel kanı, bu eserin, herhangi bir katma değer yaratmadan veya olumlu bir katkı sağlamadan kaynak tükettiği yolunda. Kimileri, bu enstalasyonun muhtemelen “aşırı sıcaklarda pazar yerini serinletecek bir gölge bile düşürmemesinden” yakınıyor olabilir.
Kamusal alandaki sanat eserleri, her zaman anlamı ve değeri üzerine kamusal tartışmaların konusu olmuştur. Bu tartışmalar, eserin sanatsal değer ve gerekliliğine dair sorulardan, mali kaynakların kullanımına ilişkin endişelere kadar uzanır. Sanata büyük değer veren, ancak aynı zamanda kamusal tartışma geleneği de güçlü olan Frankfurt’ta, böyle bir tepkiyle karşılaşılması hiç şaşırtıcı değil.
Kamusal alandaki sanat eserlerine ilişkin kararların doğrudan halk tarafından değil, bir ihale süreci sonrasında uzmanlardan oluşan bir jüri tarafından alınması, günümüzde geçerliliği olan bir uygulamadır.
“Sky full of Hope” (Umut Dolu Bir Gökyüzü) adlı bu eser, özellikle çağdaş sanata aşina olan kesimler arasında öfke ve şaşkınlık yarattı. Kamuoyu ise böylesi bir kararın nasıl alındığını ve enstalasyonun, herhangi bir ihale süreci ya da şeffaf, anlaşılabilir bir seçim aşaması olmaksızın nasıl kamusal alana yerleştirilebildiğini sorguluyor. Bunun yanı sıra, neden bu denli yüksek bir tutarın yalnızca geçici bir esere yatırıldığı sorusu da gündemde.
KİM NEREDEN ÖDEDİ?
Konstablerwache, Frankfurt’un en büyük meydanlarından biridir. Burası, şehir merkezinde yer alan, yalnızca haftalık pazar kurulduğunda hareketlenen, boş ve parke taşlarıyla döşenmiş bir kamusal alan. “Konsti” diye de anılan bu meydan, uyuşturucu ticaretinin yapıldığı bir yer olarak kötü bir üne de sahip aslında. Dolayısıyla buranın iyileştirilmesi amacının olumlu olduğu söylenebilir.
Frankfurt’un “Dünya Tasarım Başkenti” (World Design Capital) ilan edilmesiyle birlikte gelen ilgi ve sağlanan finansmanın böyle bir olanak yarattığı anlaşılıyor. Ancak tartışmalar, bu olanağın nerede kullanılacağı üzerine yoğunlaştı. Sorular artıyor.
Yanıt vermek zorunda kalan Kültürden Sorumlu Belediye Meclis Üyesi Ina Hartwig, bu kaynağın kültür bütçesinden değil, şehir tanıtımı faaliyetlerinden artan fonlardan karşılandığını özellikle vurguluyor. Aksi takdirde bu fonların kullanılmadan kalacağına dikkat çekiyor.
Frankfurt şehri, tercihini Amerikalı sanatçı Janet Echelman’dan yana kullandı. Sanat dünyasında pek tanınmayan bu sanatçının, daha önce herhangi bir galeri veya müzede eseri bulunmuyor. Otomobil üreticisi Mercedes-Benz’in siparişi üzerine ve Frankfurt merkezli “Atelier Markgraph” adlı ajansın organizasyonuyla Münih’te Odeon Meydanı üzerine de bir ağ yerleştirmişti. Sanat dünyasındaki “sunum etkinliği” şimdilik bu kadarla sınırlı.
Kafalardaki soru işareti tamamen temelsiz değil. Çünkü söz konusu eser, herhangi bir kamu ihalesi açılmaksızın verildi. Bu ölçekteki bir proje için beklenebilecek türden bir ihale süreci yaşanmadı. Bu durum özellikle düşündürücü, zira dünyanın en saygın sanat akademilerinden biri olan Städelschule Frankfurt’ta bulunuyor ve şehir, kamusal alandaki, özenle seçilmiş sanat eserleriyle haklı bir gurur duyuyor.
Geçmişte bu kararlar da belki küçük bir grup tarafından alınırdı, ancak o söz konusu grup, bu çarpıcı eserlerin hayata geçirilmesi için kararlılıkla mücadele eden sanat uzmanlarından oluşurdu. İşte bu sayede, başlangıçta Frankfurt’ta dirençle karşılaşmış olsalar bile, kamusal alandaki bu eserler zaman içinde kendilerini kabul ettirdiler; günümüzde hâlâ güncelliğini koruyan, yüksek nitelikli çalışmalar haline geldiler.
Şimdi bu alanda, sözü geçen enstalasyon kararı nedeniyle bir boşluk olduğu, tartışmaların da hâlâ sürmesine bakılırsa, genel bir kabul görmüş sayılabilir.
ÖMER YAPRAKKIRAN – FRANKFURT